Opinia o projekcie zmian Ustawy o IPN

(...) proponowanie zmian konsekwentnie osłabiających pozycję prezesa i niezależność IPN, trudno jest przypisać niedbalstwu autorów.
Propozycja uchylenia ust. 2 art. 5, jest zaprzeczeniem preambuły ustawy IPN, jest celowym działaniem na szkodę Narodu Polskiego, a w interesie państw obcych, w tym okupantów.

1. Zasadniczą i naprawdę istotną zmianą jest uchylenie przepisu Art. 5 ust. 2.

    Art. 5 ust. 1 określa, jakie instytucje i służby zbiorowo określane są w ustawie jako „Organy bezpieczeństwa państwa”.

   Art. 5 ust. 2 określa że w rozumieniu ustawy do „organów bezpieczeństwa państwa” zalicza się również organy oraz służby i instytucje cywilne i wojskowe państw obcych, o zadaniach podobnych do zadań organów wym. w ust. 1 art. 5.

Uchylenie ust. 2 art. 5 skutkuje wyłączeniem z zakresu kompetencji IPN działalności takich organów, jak Gestapo, NKWD, KGB oraz wszystkich podobnych „organów” innych państw, działających często w ścisłej współpracy z organami wym. w ust. 1 art. 5.

Funkcjonariusze i współpracownicy „organów” państw obcych, na pytanie lustracyjne będą zobowiązani odpowiadać: „nie współpracowałem”, czego wymaga uchylenie ust. 2 art. 5.

2. Niezależność IPN

Proponowane zmiany ustawy ignorują zasadę niezależności IPN.

Fundamentem niezależności IPN jest niezależność jego pracowników, szczególnie na stanowiskach kierowniczych. Niezależność prezesa IPN gwarantuje art. 9 ustawy.

Warunkiem niezależności jest w pierwszym rzędzie brak wszelkich przesłanek mogących budzić podejrzenie o nawet b. luźną współpracę z organami wym. w art. 5 ustawy w obecnym brzmieniu.

Praca w IPN, tak samo jak dostęp do tajemnicy państwowej nie należy do zakresu praw człowieka czy praw obywatelskich. Procedurę dopuszczenia do pracy w IPN, jak i pełnienia funkcji mających wpływ na działalność IPN, należy wzorować na procedurze dopuszczenia do tajemnicy państwowej, gdzie każda wątpliwość w zdolność dochowania tajemnicy lub sytuacja stwarzająca pokusę do jej ujawnienia powoduje decyzję negatywną.

Art. 11, jak i wszystkie pozostałe przepisy o odwołaniu z pełnionej funkcji, należy uzupełnić przepisem o odwołaniu w przypadku, gdy w czasie pełnienia funkcji zostaną odnalezione informacje, o których mowa w ust.: 2, 2a, 2b oraz 3 art.11.

Postanowieniom art. 11 powinni też podlegać elektorzy oraz kandydaci na członków Rady IPN, postulowani w art. 15 projektu zmian ustawy. Brak takiego przepisu może sparaliżować procedurę powołania Rady, a w świetle zmienionych przepisów art. 15 ust.: 1a, 1b, 1c, 2, 3, 4, a w szczególności ust. 6 otwierają nad wyraz czytelną drogę do politycznego manipulowania pracą IPN.

Proponowane zmiany w art. 10 ust. 1, art. 13, art. 15, art. 23 ust. 2, oraz w art. 24a tak silnie osłabiają pozycję prezesa IPN i otwierają tak wiele dróg korporacyjnej i politycznej presji, że w sumie stają w jawnej sprzeczności z art. 9 o niezależności prezesa IPN.

 Asymetria procedury powoływania i odwoływania prezesa, projektowana w zmianach art. 10 ust. 1, poddaje go tak silnej presji politycznej, iż w praktyce czyni prezesa IPN klientem aktualnie większościowej, jawnej lub ukrytej koalicji sejmowej.

Proponowana zmiana art. 24a tworzy dwa tory odwołania prezesa, przez odrzucenie rocznego sprawozdania: 1) przez Sejm 2) przez Radę IPN.

Zmiana ustawy nie precyzuje, czy prezes składa sejmowi i radzie identyczne sprawozdanie, czy różne. Nie określa też skutków prawnych przypadku, gdy sejm sprawozdanie prezesa przyjmie, natomiast rada odrzuci. (sejm jest nadrzędny w stosunku do rady).

Podsumowanie

Jedyną jednoznacznie korzystną proponowaną zmianą jest ustawowe wykluczenie anomizacji w udostępnianych dokumentach.

Przedstawiony projekt zmian ustawy o IPN jest tekstem niedopracowanym, z wielką ilością luk prawnych. Nadanie mu rangi ustawy spowoduje ciąg konfliktów i sytuacji paraliżujących pracę IPN.

Mam nadzieję, że są to usterki spowodowane brakiem czasu na dopracowanie projektu.

Natomiast proponowanie zmian konsekwentnie osłabiających pozycję prezesa i niezależność IPN, trudno jest przypisać niedbalstwu autorów.

Propozycja uchylenia ust. 2 art. 5, jest zaprzeczeniem preambuły ustawy IPN, jest celowym działaniem na szkodę Narodu Polskiego, a w interesie państw obcych, w tym okupantów.

                                                                                                Andrzej Gwiazda

Członek Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej